Top 10 przypraw, które warto mieć w kuchni

  • 3115

    Od setek tysięcy lat ludzie stosowali rośliny, by leczyć, ratować i przedłużać życie. Sumerowie już 5 tysięcy lat temu wykorzystywali zioła lecznicze, takie jak mięta czy rumianek. W dzisiejszych czasach wykorzystuje się na świecie w celach medycznych kilkanaście tysięcy rodzajów roślin. Ziołolecznictwo tak naprawdę dało początek farmacji, bowiem pierwsze leki bazowały na tym co dała nam natura. Dziś obserwuje się powrót do natury i coraz chętniej sięgamy po zioła i przyprawy do wzmocnienia naszych organizmów lub zwalczenia drobnych dolegliwości. Oto kilka przypraw, które pomogą wzmocnić w naturalny sposób odporność naszych organizmów, chronią nas przed nowotworami oraz innymi chorobami cywilizacyjnymi, pod warunkiem oczywiście że sięgamy po nie systematycznie.

    Kurkuma

    Kurkuma jest popularną przyprawą z rodziny imbirowatych, nadającą charakterystyczną żółtą barwę przyprawie curry. Kurkuma zawiera w swym składzie cząsteczki kurkuminy, które posiadają właściwości żółciopędne i żółciotwórcze, rozkurczowe i przeciwzapalne. Jej obecność przyczynia się do przywrócenia prawidłowej kurczliwości pęcherzyka żółciowego, ponadto kurkumina pobudza wydzielanie śliny oraz soku żołądkowego, jelitowego, trzustkowego. Jednym słowem korzystnie wpływa na procesy trawienne i wchłanianie składników pokarmowych.

    Poza wspomnianymi już właściwościami najistotniejszą zaletą kurkuminy jest jej przeciwnowotworowy potencjał we wszystkich trzech fazach karcynogenezy: inicjacji, promocji i inwersji. Najważniejszą cechą kurkuminy jest hamowanie funkcji czynnika NF-kB, czyli białka blokującego apoptozę (naturalną śmierć komórki np. uszkodzonej), przyczyniającego się do powstawania niemal 95% wszystkich nowotworów. Kurkumina jako inhibitor NF-kB przyczynia się do wywołania apoptozy, czyli obumarcia uszkodzonych komórek, także nowotworowych. Ma również silne właściwości antyoksydacyjne, hamuje m.in. syntezę tlenków azotu, należących do grupy tzw. wolnych rodników. Kurkuminie przypisuje się również właściwości hamujące proliferację (gwałtowne namnażanie) oraz inwazję komórek rakowych.

    Obiecujące efekty stosowania kurkuminy obserwuje się w leczeniu następujących nowotworów: chronicznej białaczki limfocytarnej, chłoniaka, raka trzustki, pęcherza, okrężnicy i dróg żółciowych. Kurkumina jest dobrze tolerowana przez organizm, a wysokie dawki jej stosowania powodują zaledwie minimalne działania nieporządane.

     Imbir

    Przyprawą dość popularną w naszych domach pochodzącą z Południowej Azji jest imbir, a ściślej kłącze imbiru. Do najważniejszych substancji obecnych w tej przyprawie zaliczamy fenyloalkany, do których należy gingerol. To właśnie ta substancja odpowiada za charakterystyczny ostry smak imbiru, ale to nie jej główna właściwość. Fenyloalkany obecne a imbirze (gingerol, shogaol) wykazują działanie przeciwwymiotne, przeciwbakteryjne, przeciwpasożytnicze, przeciwwirusowe. Istotną właściwością gingerolu jest również działanie przeciwnowotworowe, polegające (podobnie jak w przypadku kurkuminy) na blokowaniu czynnika NF-kB, a także zdolność hamowania aktywności leukotrienów LTB4, cytokin TNF-α i iNOS, substancji przyczyniających się do powstawania lub rozwoju nowotworu.

    Stosowanie ekstraktów z imbiru jest wskazane w leczeniu nowotworów żołądka, jajników, piersi, wątroby, okrężnicy, płuc oraz nowotworów skóry.

    Estragon

    Estragon jest bardzo popularną w Europie i Ameryce Północnej rośliną posiadającą walory lecznicze oraz kulinarne. Jest rośliną zasobną w takie związki jak: flawonoidy, fitosterole, kumarynowce, węglowodory nasycone, garbniki. Jej leczniczy charakter związany jest z właściwościami żółciopędnymi, rozkurczowymi, przeciwwzdęciowymi, wiatropędnymi oraz poprawiającymi trawienie. Estragon zastosowanie znalazł także jako środek wykrztuśny, grzybobójczy, pierwotniakobójczy, antybakteryjny i antynowotworową.

    Rola estragonu w profilaktyce lub leczeniu nowotworów jest związana z występowaniem m.in. flawonoidów, które wykazują działanie antyoksydacyjne, a niektóre z grupy tych związków mogą blokować namnażanie komórek nowotworowych, co więcej nawet pobudzać je do samozniszczenia. Również zawartość fitosteroli może być korzystne z punktu widzenia profilaktyki bądź leczenia, sterole roślinne bowiem (oraz ich utlenione pochodne) mogą hamować proliferację (namnażanie) komórek rakowych, pojawianie się przerzutów, indukują też apoptozę lub mobilizują układ odpornościowy do działania.

    Bazylia

                Właściwości antynowotworowe bazylii są głównie związane z występowaniem w tejże roślinie organicznych związków, tzw. terpenów. Związki te mogą powodować ograniczanie rozwoju nowotworów (w szczególności wywoływanym wirusy), a nawet ich obumieranie.

    Ziele bazylii ma również szereg innych działań: żółciopędne, pobudza wydzielanie śliny i soków żołądkowych, trzustkowych, jelitowych, pobudza trawienie oraz przyswajanie składników pokarmowych. Wykazuje również właściwości pierwotniakobójcze, grzybobójcze, antyseptyczne, przeciwpasożytnicze. Ułatwia też oczyszczanie dróg oddechowych z zalegającej wydzieliny, pobudza krążenie krwi i limfy, może też być stosowana jako środek na zmniejszanie obrzęków.

     Lukrecja

                Od wieków znane są dobroczynne właściwości lukrecji, byliny pochodzącej z rejonu Morza Śródziemnego oraz Azji Środkowej i Mniejszej. Elementem bogatym w różnego typu substancje czynne jest korzeń rośliny. Znaleźć tam można: saponiny trójterpenowe, kwas glicyryzowy, flawonoidy, kwaśne polisacharydy, sterole, kumaryny, skrobia, monosacharydy i dwucukry, sole mineralne, asparagina, mannitol, olejek eteryczny, salicylan metylu.

    Korzeń lukrecji znalazł wszechstronne zastosowanie w różnego typu schorzeniach. Wykazuje następujące działania: sekretolityczne, wykrztuśne, rozkurczowe na mięśnie gładkie, zapobiegające wrzodom i przyspieszające ich gojenie, przeciwzapalne na skórę, nabłonki, tkanki chrzęstną, kostną i łączną właściwą. Substancje zawarte w korzeniu lukrecji spełniają również rolę antyoksydantów, wyłapywaczy wolnych rodników, a także chronią przed wirusami.

    Mięta

                Popularnym ziołem w domowych apteczkach wielu Polaków jest mięta. Znana jest między innymi ze swoich właściwości łagodzących problemy trawienne, nudności, przyspieszających trawienie i oczyszczających. Prócz dobroczynnego działania na układ pokarmowy ma również zastosowanie w leczeniu infekcji dróg oddechowych ze względu na zawartość m.in. olejków eterycznych.

    Zioło mięty jest również bogatym źródłem polifenoli (do grupy których należą flawonoidy), których ważną właściwością (z punktu widzenia profilaktyki i leczenia nowotworów) jest silne działanie antyoksydacyjne. Stosowanie mięty w codziennej diecie mniejsza zatem szansę wystąpienia choroby nowotworowej.

    Oregano

                Oregano (mniej znane jako lebiodka pospolita) jest przyprawą znaną niemal przez każdego, bardzo często pojawia się m.in. jako dodatek na pizzy lub wchodzi w skład ziół prowansalskich. Jest zielem zasobnym w różne olejki eteryczne, fenolokwasy, flawonoidy, fitosterole, garbniki, triterpeny. Podobnie jak mięta poprawia i wspomaga pracę układu pokarmowego, ponadto zapobiega infekcjom i tonizuje nerwy.

                Oregano należy też do grupy ziół, które posiadają silne właściwości przeciwutleniające, co jak już wiadomo jest niezbędne w profilaktyce i leczeniu nowotworów. Warto więc na stałe wprowadzić oregano do swojej diety.

     Rozmaryn

                Rozmaryn powszechnie występuje w rejonie Morza Śródziemnego, w innych częściach Europy spotkać go można raczej jako ziele hodowane w ogrodach lub doniczkach. Jest bogatym źródłem flawonoidów, garbników, kwasów wielofenolowych, trójterpenów, saponin i innych.

    Stosowany jest jako środek wpływający na stany skurczowe mięśni gładkich jelit, dróg moczowych, stymulujący wydzielanie żółci, soków żołądkowych, pobudzający obwodowy układ krążenia. Ma również właściwości dezynfekujące ze względu na wysoką zawartość fenoli, ale przede wszystkim, dzięki obecności fenoli, redukuje zawartość heterocyklicznych (rakotwórczych) amin, powstających w procesie wędzenia, grillowania, opiekania lub smażenia. Poddawane takiej obróbce mięsa warto więc przyprawiać rozmarynem, lecz w niezbyt dużej ilości.

     Szałwia

                Szałwia, podobnie jak rozmaryn pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego, a jej właściwości lecznicze były znane już w starożytności. Stosuję się ją przy zaburzeniach trawienia, aby pobudzić tworzenie żółci, soków żołądkowych oraz czynności wątroby. Napar z tego ziela jest też stosowany jako środek do płukania gardła, przemywania lub okładów.

    Dobroczynne działanie szałwii jest związane z występowaniem garbników, pseudogarbników, trójterpenów, witamin B1 i C i innych. W profilaktyce antynowotworowej jest stosowana jako środek o właściwościach antyoksydacyjnych.

     Tymianek

                Tymianek jest ziołem śródziemnomorskim, zawierających w swoim składzie takie substancje jak: olejki eteryczne, garbniki, flawonoidy, kwasy organiczne, trójterpeny i inne. Podobnie jak rozmaryn i oregano, tymianek dostarcza związków przeciwutleniających, jednakże ich zawartość w tymianku jest już znacznie mniejsza.

    Oprócz tego jest także popularnym środkiem wykrztuśnym, ułatwiającym wydzielanie śluzu, działa przeciwskurczowo. Stosuje się go przy wrzodach przewodu pokarmowego i niedostatecznym wydzielaniu sokół żołądkowych oraz jako środek wiatropędny. Pozyskany z tymianku olejek eteryczny stosuje się zewnętrznie ze względu na działanie przeciwzapalne oraz, ze względu na zawartość trującego tymolu jako środek pasożytobójczy i dezynfekujący.

     

    Źródła:

    1.Chris N Conteas, Anti-carcinogenic properties of curcumin on colorectal cancer, World Journal Gastrointest Oncology 2010 April 15; 2(4): 169-176, http://www.wjgnet.com/1948-5204/pdf/v2/i4/169.pdf

    2. Dale Kieler, Novel Turmeric Compound Delivers Much More Curcumin to the Blond, Life Extension Magazine, October 2007, http://www.lef.org/magazine/mag2007/oct2007_report_curcumin_01.htm

     

    3. Dr Henryk Różański, Medycyna dawna i współczesna, Kurkuma – ostryż – Curcuma, Sierpień 2008, http://rozanski.li/?p=247

    4. Anna Półrolniczak, Błażej Rubiś, Maria Rybczyńska, Molekularne podstawy komplementacji diety fitosterolami w aspekcie zachorowalności i leczenia raka, Współczesna Onkologia (2008) vol. 12; 10 (447–451)

    5. J. Kresanek, J.Krejca, Rośliny lecznicze, Wydawnictwo „Sport i turystyka”, Warszawa1983

    6.Katarzyna Ziaja, Zioła w profilaktyce nowotworów, marzec 2011, http://www.we-dwoje.pl/ziola;w;profilaktyce;nowotworow,artykul,10304.html