Interakcje żywności z lekarstwami czyli co jeść gdy zażywasz leki

  • Interakcje żywności z lekarstwami czyli co jeść gdy zażywasz leki

    Interakcje pomiędzy żywnością a lekarstwami czyli co można jeść a czego unikać kiedy się spożywa leki.

    W USA jedynie 60% lekarzy ma świadomość na temat tego jakie mogą być skutki interakcji pomiędzy spożywaną żywnością oraz zażywanymi przez Pacjenta lekami. Konsekwencją tego są różnego typu interakcje zachodzące w organizmie pacjenta w trakcie leczenia. Dotyczy to ponad połowowy pacjentów, a konsekwencje niekiedy są bardzo poważne.

    Jakie mogą być przykładowe efekty nieodpowiedniego połączenia leków i żywności?

    • zaburzenie wchłaniania leku;
    • obniżenie metabolizowania leku, co prowadzi do wzrostu jego stężenia we krwi nawet 3-12 krotnie (przedawkowanie);
    • spadek lub wzrost ciśnienia;
    • zaburzenia przewodzenia i rytmu serca (a nawet zgon, który może nastąpić na skutek komorowych zaburzeń rytmu serca).

    Interakcja żywność – lekarstwa zachodzi na różnych poziomach:

    •  składniki żywności – leki;
    • zanieczyszczenia żywności (zw.chemiczne, hormony, antybiotyki) -leki;
    • składniki żywności -geny – leki;
    • stan odżywienia -leki.

    Przykłady ograniczenia wchłaniania leków (nawet o 50-70%!) a co za tym idzie obniżenie skuteczności leczenia na skutek interakcji farmaceutyków z żywnością:

     

    Leki Składnik pokarmowy ograniczający wchłanianie Zasada działania
    Przeciwdepresyjne (np. amitryptylina, imipramina), Glikozydy naparstnicy (np. digoxin, bemecor) Błonnik pokarmowy Ogranicza wchłanianie leków.
    Antybiotyki, chemioterapeutyki, środki stosowane często podczas zakażenia dróg oddechowych czy moczowych (tetracykliny, fluorochinolony) Mleko, produkty mleczne Jony wapnia tworzą z lekami sole wapnia, które są nierozpuszczalne w wodzie, na skutek czego następuje zmniejszenie lub nawet całkowicie zahamowane wchłanianie leków.W trakcie leczenia tymi lekami zaleca się przerwę co najmniej 2 pomiędzy spożyciem leków a posiłkiem bogatym w wapń.
    Przeciwdrgawkowe, przeciwarytmiczne (fenytoina) Skrobia kukurydziana, kazeiniany Zawarte w skrobi czy oleju kokosowym związki wielocząsteczkowe tworzą z tym lekiem trudno wchłaniające się kompleksy.
    Preparaty żelaza Taniny Taniny zawarte w kawie oraz herbacie tworzą bardzo trudno wchłaniające się związki chemiczne.

     Zwiększenie wchłaniania leku związane jest głównie z zawartością tłuszczów w pożywieniu. Zwiększone wchłanianie wystąpi nie tylko w przypadku spożywania leków w trakcie posiłków ale również w przypadku zażywania leków w czasie krótszym niż 1h przed i 2h po posiłku.

    Najczęściej interakcja zachodzi podczas posiłków takich jak: smażone jajka, bekon, duża ilość masła, smalec czy pełnotłuste mleko. Zjawisko to występuje w przypadku leków, które bardzo dobrze rozpuszczają się w tłuszczach emulgowanych przez kwasy żółciowe. Emulsja tłuszczowa jest dla takich leków nośnikiem w związku z czym wchłanianie takich leków rośnie. Obecność leku we krwi na skuter interakcji może być nawet 300% większa.

    Leki które najczęściej wchodzą w interakcje z tłuszczem to:

    • leki przeciwgrzybiczne (np. gryzeofulwina) – bóle głowy, kaszel, zmiany skórne;
    • leki przeciwpasożytnicze (np. albendazol, mebendazol, zebtel, vermox) – suchość śluzówek, senność, bóle i zawroty głowy, kaszel, łysienie, świąd czy zmiany skórne;
    • Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. amitryptylina, imipramina) – zaburzenia świadomości, napady drgawek, spadek ciśnienia tętniczego, zaburzenia snu;
    • Preparaty teofiliny (euphylin) – tachykardia (przyspieszenia rytmu serca), hipotonia (obniżone ciśnienie tętnicze), zaburzenia rytmu serca (skurcze dodatkowe).

    Zaburzenia metabolizmu leków mogą prowadzić również do zwiększenia lub zmniejszenia ich obecności we krwi a co za tym idzie powodować obniżoną skuteczność lub toksyczność.

    Najbardziej znanym przykładem są flawonoidy i furanokumaryny pochodzące z soku grejpfrutowego czy grejpfruta, blokujące grupę enzymów odpowiedzialnych za metabolizm wielu leków w tym:

    • ADALAT, NIDRENDYPINA (blokery kanału wapniowego) –leki stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego czy choroby niedokrwiennej serca;
    • ASTEMIZOL- wykorzystywany w leczeniu chorób alergicznych;
    • LOVASTATIN,  ZOCOR – używany podczas leczenia zaburzeń lipidowych.

    Nie które połączenia leków z sokiem z grejpfruta są wyjątkowo niebezpieczne. Do takich należą:

    • ASTEMIZOL którego zaburzenia metabolizmu mogą prowadzić za burzeń rytmu serca;
    • SANDIMMUM (substancja czynna cyklosporyna) może doprowadzić do dramatycznego wzrostu ciśnienia tętniczego z napadem drgawek.

    Inne owoce cytrusowe takie jak: pompelo, pomarańcza gorzka, limetka, oleje z grejpfruta czy soki z tych owoców zawierające takie same flawonoidy oraz furanokumaryny prowadza do takich samych objawów jak wymienione wyżej.

    Bezpieczna przerwa pomiędzy zażyciem leku a sokiem z grejpfruta/grejpfruta lub innych owoców wymienionych wyżej to co najmniej 4h.

    Zaburzenia metabolizmu leków na skutek interakcji żywności z lekami mogą również prowadzić do zmniejszenia stężenia leku we krwi, co prowadzi do obniżenia działania terapeutycznego. Zjawisko to dotyczy np. teofiliny (EUPHYLIN, THEOPHYLLINUM) leku zażywanego przez chorych na astmę oskrzelową tuż po, w trakcie lub tuż przed spożyciem smażonego lub grillowanego mięsa. Efektem tego są duszności.

    Wśród interakcji pomiędzy żywnością a lekami możemy również zaobserwować działania synergiczne oraz antagonistyczne. Działań synergicznych są przede wszystkim dwa typy: addycyjny (występuje wtedy, kiedy działanie leku oraz konkretnego składnika żywności się sumuje) oraz hiperaddycyjny (występuje wtedy, kiedy działanie leku oraz żywności przewyższa sumę działania każdego z nich). Częstym przypadkiem działania synergicznego leków oraz związków pochodzących z żywności jest działanie kofeiny oraz teofiliny mających podobne działanie lub kofeiny pochodzącej z żywności i tej obecnej w lekach. Innym działaniem synergicznym bardzo powszechnym jest połączenie lukrecji (substancja bioaktywnya – glicyryzyna) z preparatami naparstnicy (np. BEMECOR, DIGOXIN) stosowanych w leczeniu niewydolności krążeniowej czy niektórych zaburzeń rytmu serca. Lukrecja jest stosowana w przemyśle browarniczym, cukiernictwie czy przemyśle tytoniowym a także jako środek wykrztuśny i przeczyszczający. Nadmiar prowadzi do zatrzymywania płynów w organizmie i obrzęków, wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, dysfunkcji seksualnych czy zaburzeń hormonalnych. Może również powodować niedobór potasu poprzez zwiększenie wydalanie tego pierwiastka przez nerki. Niedobór potasu natomiast podczas zażywania naparstnicy prowadzi do jej toksyczności a w dalszej konsekwencji do znacznego spowolnienia czynności serca, a nawet możliwości pojawienia się bloku zatokowo – przedsionkowego czy częstoskurczu przedsionkowego z blokiem czy częstoskurczu węzłowego.

    Niebezpieczne jest również spożywanie dużych ilości lukrecji przez osoby stosujące środki moczopędne z grupy diuretyków pętlowych ( np. FUROSEMIDUM). Oba środki powodują zmniejszenie jonów potasu na skutek czego może dojść do skurczów mięśni, porażeń, zaburzeń przewodzenia i rytmu serca a w skrajnych przypadkach nawet zatrzymania krążenia w wyniku asysto lii komór.

    W ostatnim czasie pojawiło się również sporo badań wskazujących na interakcje pomiędzy witaminami a niektórymi lekami. Przykładem może być witamina E, która obniża lepkość krwi, co może być szczególnie niebezpieczne w przypadku stosowanie leku hamującego krzepnięcie krwi ACENOKUMAROLU, ponieważ naraża pacjenta na powikłania krwotoczne.

    Działania antagonistyczne polegają na ograniczeniu skuteczności terapii farmakologicznej przez działania przeciwstawne leków i żywności. Dosyć popularnym przykładem tego jest zmniejszenie działania środków przeciwzakrzepowych np. ACENOKUMAROLU podczas diety bogatej w witaminę K, obecną w brokułach, kalafiorze czy jajach w dużych ilościach. Leki ograniczają syntezę witaminy K w wątrobie, po czym jest ona wprowadzana wraz z dietą do organizmu, co obniża skuteczność terapii.

    Źródło: Uważaj, co jesz, gdy zażywasz leki. Interakcje między żywnością, suplementami diety a lekami. Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2012